Jentilak

Basoko jaunak

I atal

Goroldioaren aroa

Isilduko bagina sikeran!

Berbaroa isiltzen denean

hasten gara entzuten.

Isilik dagoena ulertzen.

Dena ez dela soinua konturatzen

Hertziarren artean badela zer edo zer.

Igitez eta egitez mintzatzen dena.

Mintzaira isilarena.

Giz oneko zein giz txarreko

Gizakiak  entzuten ez duena.

Gainontzekoek dakitena

Oreka apurtzen denean

hondatzen dela dena.

Hirurehun eta berrogeita hamar milioi (350.000.000) urte joan dira  agertu zenetik, zientzialariek diotenez bera izan zen lurzoru lehorra hartu zuen lehen izakia. Edonon agertzen da ugari uzten bazaio. Gaur egun ordea, galtzeko arriskuan dagoela diote eta galtzen bada lur bizigarriaren sorrera galduko dela, ur emarien gordekinak ahituko  direla, higadura areagotuko dela, kutsadura ezin izango dela atzeman berandu den arte eta hortik kontuak ateratzeko.

Galdutakoan ez ei da bakarrik galtzen, beste izaki asko doazela galzorira. Gure Basajaunaren  Beresira arriskua urreratzen ari de arren,  inguru sarriz gordeta basoaren erdiko kortan bizi da. Ez dakigu noiz arte iraungo duen zutik, baina ez da sekula joango, asko jota, berriro itzuliko da bere lekura, lurrera, beste zer edo zertan birsortzeko.

Kontuak kontu goazen harira:

Ele zaharren memoriak gogoratzen duen garaian, izadi osoak elkar ulertzen zuela dio kontalariak, denek zekitelako berbetan. Txoria, katuarekin mintzen zen. Katua, txakurrarekin. Zaldia astoarekin,  pagoak haritza ulertzen zuen,  kontuak atera; gizakiak gizakia ere ulertzen zuen eta.  

Goroldioak ordea ez zuen ezer esaten, mutu zegoen. Hain mutu zeren, guztiek uste baiz zuen ez zekiela berbetan.  Errukiz, elkartasunez edo halabeharrez, izateri osoa  ahalegindu zen mintza zedin, sasietatik  hasi eta azken zizareraino tematu ziren irakasten, baina, goroldioak ez zuen ikasi eta beste guztiei hitz egiten  ahaztu omen zitzaien. Horregatik omen da gizakia hitz egiten duen animalia bakarra.

Beste bertsio batek ordea zera dio: Izadia goroldioak berean jarraitzen zuela ohartzean isildu omen zen mundua, ordura arteko berbaroa mututu zenean, isiltasunaren zirrarak sortutako magiaz gozatzen hasi zen izadia. Astiro, astiro goroldioa eta ama-lurraren komunikazio sistema ulertu zuten eta hartara egokitu zirela.

Gizakiak orde, bere kalaka hutsalen zurrunbiloan galdurik jarraitu zuen, inguruan gertatzen zenak ohartu gabe eta ez zuen ama ulertzen ikasi. Horregatik omen gara gizakiok emakume eta gizonok AMA (izadia) ulertzen ez dakigun animali bakarrak

Sagarrarena

Gure aitak, bere neurrien menpeko emaztea lortu zuenean,  arbuiatu egin gintuen. Amak orduan; gure amak, zera pentsatu zuen.

— Jainkoak gizona  bere irudi eta antzerako egin badu, paradisuak ez jainkoak dute askorik merezi. Holakoengandik,  hurrean baino urrun hobeto!            Beraz, fardela lepoan, anai txikia bularretik zintzilik eta ni eskutik asagotzea erabaki zuen.

Asebetea bizitzera hartaratua dagoenarentzat gogorra da gabezia, beldurgarria egunen segida. Bi umedun amarentzat ordea gau lazgarria. Egunsentiarekin berriz, asetasun barruti hartatik haratagoko lurrak ezagutu genituen. Eremu basatiak izanagatik denok berdintzen gintuen mundua. Ordutik ona ibiltari gara. Gure amak ez du sekula nonbaiten pausatzerik entzun gura izan. Leku baten denbora lar egonez gero, leku hori alperrik galdu egiten dela dio eta mundua luzarorako eduki gura badugu, birloratzen utzi behar zaiola.

Mundua borobila da ordea, leku berdinetik birritan ez pasatzeko asmoz, zeharka, bidezidorrik txikiena ere baztertu gabe ibili arren, askenean beti zaramatza hasierara. Horrela gertatu zitzaion gure amari, bueltan-bueltan gure aitarekin egin zuen topo, orduantxe  izan zuen paradisuan gertatutakoaren berri. Baina, zuek hori, nik baino hobeto dakizue ezta? 

Gure amak, halako kontu barik, arbolatan ugari eta eder zeudelako, fruitu batzuk hartzeari ekin zion, jana behar genuen guztietan egin ohi zuen moduan. Baina, hara non! aitak ikusi eta lege berriaz ohartarazi zuen.

— Sagasti horrek ugazaba du.— adierazi zion atzeko aldetik. Gure ama ustekabean hartu eta eskuan zeukan erregina sagarra erori zitzaion.— Gainera hartu duzun hori, ezin da ezta ukitu ere egin. Debekatuta dago eta zigorra jasoko duzu.

 Ezustean hartu zuen ama eta totelka  erantzun zuen

—No..nondik a..agertu haiz? Zer egiten duk hemen?.

.— Zer egiten dun heuk hemen inoren sagarrak lapurtzen?.— Bota zion zakar.

.—Inoren sagarrak? zer esaten ari haiz? Ze berba modu duk inoren hori? Zer esan gura du?

.— Argi zegok hartzen ari haizen fruituak ugazaba duela eta haren baimenik gabe batzen ari zarela, beraz lapurretan harrapatu zaitut.

.—Lapurreta diok?.—entzundakoaz harrituta.

.—Lapurretan bai! Heurea ez dena hartzen.!.—Handikien antzera egin zion berba.

Gure amak zer esan jakin gabe jarraitzen zuen, harik eta senar ohiaren jarreraz konturatu arte. Holakoetan gure ama berotu egiten da, barrena borbor jartzen zaio eta hori gertatzen denean hobeto urrun egon.

.— Inorena, bekatua, lapurreta, zigorra. Hi burutik eginda hago! Ze lelokeri dituk esaten ari haizenak? Giltzak buelta eman dik ala?.

.— Lilith kontuz! Lotu mingain hori eta neurtu berbok! Zuk alde egin zenuenetik ona kontuak asko aldatu dituk. Ikusten dunan guztia orain neurea da.

.— Hireak?  Nola? Hirea heure bizitza izango duk, soinekoak eta jaten ari haizenean, baina lurra, zuhaitzak, basoa eta piztiak nola izango dituk hireak?

.— Gure Jaunak ala nahi duelako.    

.— Ala! Joan hadi zakutik hartzera!  Gainera, zergatik heureak eta ez dingilizka dagoen suge horrenak esaterako?

.—Piztiak ez ditek bururik.

.— Eta nireak… Zergatik ez nireak?  Edo ni ere piztia nauk?

.— Eta ez nola nahikoa! Emea! Emea eta kumea gainera.

.—Betikoan jarraitzen duk kirten horrek! Pozik egon behar dun hire emaztea. Halako enbelekua tokatu zaiona.

.—Pozik egoteko arrazoia dik. Onik ateratzen utzi diodalako. Ez zegok kexatzeko moduan.

.—Kalteren bat egin izan balizu bezala mintzatzen ari haiz. Zer hari ere gainera igotzeko gogoa sartu zaio ala?

.— Enbra ostiok! Beti zeuena egin behar. Bere erruz gaudek guztiok egoera honetan.

.—Zer egin du ba!

.—Sagarra Jan!

.—Berak jan? Berak jan badu berari egingo zion kalte. Baina guri….

.—Denoi. Zuk sagarra hartu duzun sagarrondo horretatik jan zuen

.—Eta? Sagarrak ez dio sekula inori kalterik egin.

.—Sagarrondo hori, gure Jaunarena da. Eta bertatik jatea debekatu digu.

.—Baina ez didazu esan gauza guztiak zeureak direla?

.—Arbola hori ez ezik.

.—Ba ni ez nauk hirea! Ez nire semeak!

.—Dena duk Bera.

.—Baina ez didak esan dena dela hirea.

.— Berba egiteko modu bat da. Benetan dena da berea, ni bere ondasunen jagolea baino ez naiz. Denok gaituk bereak.

.—Bai kontuxu! Horixe baino ez niana behar! Beste kirten bat gainean.

.— Gure  Jauna iraintzen ari haiz.

.—Hirea! Ez nirea!

.— Hori bekatua duk, bekatu mortala.

.—Hi, argitu iezadak kontutxo bat. Zer demontre duk bekatua?

.—Gure jaunak sagar debekatua jan ostean asmatutako zigorra. Gure ondorengo guztiek jasango dutena.

.—Zure ondorengoak diozu? Eva eta zureak esan gura duzu?

.—Bai.

.—Ezkerrak!

.—Zer ba? Zergatik pozten haiz?

.— Bekatuaren kontu horrekin kezkatzen hasita nengoelako.. Baina, zuk esandakoaren ondotik, guk, ibiltari gabiltzan buhame, kittano, motzaile edo ijitook ez dugula beldurrik izan behar konturatu naiz.

.—Bekatua denontzako da berdina. Guztiok gara bekatariak!

.—Hara mutil! Ni eta nire ondorengoak ez!

.— Bai. Zuek ere bai! Zu ere zigor horren ondorioz lanari eta erdiminei zigorrari lotua zaudete.

.— Hireak egin dik mutil! Lana eta erdimina zigortzat badituk akabo. Ez dut hire larruan egon gura. Ez gure gain jaurti zure errua. Gu ez ginen paradisuan hori jaso zenean. Beraz ez lana ez erdimina ez dituk zigorrak guretzat. Bekatua ordea, hain da baloratzen saila. Ni ez naiz bekatari.

Gure aita marmarrean ari zen bitartean. Gurdi ardatza, Bautista Bazterretxek lapurtu aurretik, haltzaren bihotzarekin egindako gurdian geure lau trastez bete eta arre esan genion Margaritori. Ez zigun lehenengoan kasurik egin, belarriak euliak uxatzeko moduan mugitu eta belarrari ekiten jarraitu zuen; hark ere bere nortasuna duelako. Baina laster, buzkantza ondo hornitu ostean  jakin zuen hura ez zela buhameentzako lakua, buhame, kittano, Motxaile edo Ijitook gure amaren kastakook, mundua dugula herrialde. Lau hankan ekin zion margaritok bideari, horregatik gaude hemen, zuei gure historia kontatzen

Ez didazu sinesten?

Ba kontatu dudana egia bada, xakelean gorde. Eta gezurra bada, atera ez dadila.  

Doro   

Akaba bako lana

Ezer egin gabe bizitzeko bokazioa eta beti lanean, geldi egoten ez dakien aberea da gizakia: Jainkoak bere irudiz eta antzera egina, gainontzekoak ez bezala. Hortik ondorioztatu genezake jainkoaren lana egiteko modua.

                                                                         

Guk ezagutzen ditugun gauza guztiak (paradisua barne) egin omen zituen ahalguztidunak, baina orori gertatzen zaigun antzera, egunak joan egunak etorri, aspertu egin zen Goiko jauna. Esne-mamitan bizi denaren gaitza, antza, horixe baita egungo gaitza.

Jolasaz gogaitu zuenean, jakituria eta esperientzia berrien bila abiatzeko premia sentitu zuen zeruetan dagoenak. Ludiko kontuak bertan behera utzi eta alde egitea pentsatu zuen. Joatekotan dagoela, zeruetatik, bere obrari ordura arte baino arreta handiagoz erreparatu zion. Urruntzeak dakarren ikuspuntutik , mundua norabiderik gabe ikusi zuen, okerra, bihurria, akatsez betea.

Daborduko zeru eta lurren egilea jostailuaz gogaituta zegoen, zertarako beraz, ezer arteztu usteltzetik birsortzen den izakia bada mundua … Ezer konpondu behar bada, arduratu dadila laket duena, gobernatu dezala horretarako grina duenak. Halaxe, mundua salbatzeko hartu omen zuen gure aita Adanek ardura.

Gure aita gizon ona zen arduratsua, baina belarriak arin makurtzekoa. Horregatik ahalguztidunak,  mundua bertan behera utzi zuenean, ardura bere gain hartzera behartuta ikusi zuen bere burua. Jaungoikoa betaz ohartu eta duintasunez  hanka egiteko aukera ikusi zuenean,  munduaren ardura berea zela ikustarazi zion Adani, limurkeriaz bera zela izakirik egokiena belarrira xuxurlatuz. Gure aitari egoa puztu zitzaion eta amua guztiz irentsi zuen, Ahalguztidunaren amarruaz kontura gabe paradisuko lega errespetatzeko agindua hartu zuen, lege haustearen zigor eta guzti. Legea bakarra zen, hura bete eta gainontzekoetan libre ziren, jakituriaren arbolatik jan ezean.

 Gure amak eta Abelelek; gure lehen anaiak, beste mundu horretan jarraitu zuten, ibiltari, artaldearekin hara eta hona, paradisuko legetik aparte, bidean aurkitzen zituzten jakituriaren arbola guztietatik jaten, jainkoaren madarikaziotik at.

Paradisuko aferak asago harrapatu zuen gure familia, dagoeneko beste leinu bat sortzen, zigorpeko lanetik urrun eta erdiminez gozatzen, sorrerako bekaturik gabe.

Harrezkero buelta asko eman ditu munduak, hara eta hona ibili da eta dabil gizakia. Leinuk, askaziak herriak eta R.H.ak nahastu dira. Norden nor jakitea ez da erraza, are gutxiago, lana derrigorrez edo gustuz egiten duena ezberdintzea.

Nik neuk uneak ditut eta batzuetan gustuz egiten dut lana beste batzuetan kostata nator neure alorrera, agian historiaren bidean, gure odolak nahastuko ziren eta ez naiz Buhame garbia.

Eta orain, ekin daiogun bideari, mundua borobila den moduan, denbora ere borobil ei dabil. Beraz, bidearen bukaeran zeuek aurkituko zaituztegu berriro. Eta gu atzera berton amaierak zirkuluaren zein puntutan harrapatuko gaituen asma ezinik. Bitartean behin eta berriz ekin behar bizitzaren istorioei, egunero jango bada ez bai dago beste erremediorik. 

Adanenak, ez Evarenak.

 Haitzuloko kobatik datozen urek, Goierritik jaisten diren ur lasterrekin bat egiten duten erreka hegian batzen ziren urtean behin, edo birritan, kittano, buhame, motxaile edo ijitoak, bakoitzak aukera dezala zela izendatu!

Herrian agertzen zirenerako hasten ziren nobedadeak. Zerari zertu diotela. Zerarenean zertu direla. Zerarenetik zerak zertu dituztela, hau, bestea, hangoa eta hemengoa, guzti guztiak, frogatu bako egiak.

Esamesa guztien gainetik ordea; Iluntze aldera, herri osoa batzen ginen bi erreken arteko zelaian, buhame, Jaunak kontatzeko zekarrenaren irrikaz. Kontatutakoak ipuin hutsak zirela nekien arren,  sekula ez  nuen neurria hartzerik lortu, zenbat zuen egiatik eta zenbat fikziotik. Baina hori bai: benetan kontatzen zituen, istorioak bizitako moduan senti araziz. . Emozioak sentitzen diren lekuan nabaritzen genituen. Sabelean dena 

Buhame jauna.—Barreak sabelean min egiten du (lepoz hasi zuen bere berriketaldia).—Tristurak, sabelean eragiten du. Beldurrak! sabeletik arin jartzen gaitu. Eta maitasunak… Oh maitasunak! Sabelean kilikili egiten digu. Bai badakit! Maitasuna “bihotzean”sentitzen omen dugu! Nik neuk ordea, maitemindu naizen guztietan edo maiteak min egin didan bakoitzean, sabelean igarri dut. Bihotzak ordea, taupada bat gora behera berean jarraitu du. Baina hain itsusi gelditzen da, maiteari “Nire sabeleko azukre koskorra” esatea, edo “Sabelez maite zaitut!” zeren bihotzarekin gelditzea erabaki dut neuk ere. Naiz eta horrek kontraesanak areagotu. Maitasunaren eta grinaren artean, tarte handiegia jarri dugu. Hasieran, buruak dena arrazoitzera eraman aurretik hurbilago zeuden maitasuna eta grina ia leku berean. Gerora, jaun xit jakitun, kreazioaren erdigune, geure burua tituluz hornitu ahala urrundu ditugunak. Urruntze horren ondorioz sortu zen lanera kondenatutako ADAN eta EVAren paradisuko leinu bekataria. Baina gu ez! Motzaileok. – gurdiaren zurezko mailadian jesarri zen eta ahotsa sendotu zuen azken lerroraino hel zedin. — Gure askazikoak, Adanen ondorengoak gara! Baina Evarenak. EZ! Jainkoak, gure ama eta aita buztin berdinetik egin zituen, bata bestearen antzeko. Maitasuna eta elkarrenganako grinan ere pareko. Beraz, berezko joerak animalia oro senetik datorkiona erabiltzera bultzatzen duenez, joko haragikoietan murgildu ziren beste behin. Aldi horretan ordea, gure amak zera oldartu zion gura aitari. 

Gure ama. — Hi! Oraingoan neu jarriko nauk gainean eta hi azpian.

Gure aita.— Zer dionan andrea? Hori ez duk sekula santan modua izan. Ze     kirtenkeri  esaten ari haiz?

Gure ama.— Hara gizona, ez duk horrenbesterako! Frogatu gura dut! Beste modu batera egin!. Zuk zer sentitzen duzun jakiteko. Ez zaitu gutiziaren harrak zirikatzen?

Gure aita.—Hemen zirikatzen nauen bakarra zeu zara!

Gure ama.—Ez duzu jakingurarik sentitzen?

Gure aita.— Jakin gura? Zer jakin behar dut ba?

       

Gure ama.—Azpian zaudenean zer sentitzen den.

Gure aita.— Hara! Nik ondo dakit zer sentitzen dudan ez dut esperimentu berririk gura. Betiko legez egingo dugu eta kito!

Gure ama.—Ez gizona, ez! Nik ere horrek hasperenok zerk eragiten dituen jakin gura dut. Begiak zuritan dituzula zergatik jartzen zaren. Zelakoa den berea egiten zaituen grina hori. Nik ez bai dut uste horrenbesterako denik.

Gura aita.—Hara andrea! Berriketari utzi eta egin dezagun betiko legez hoztu baino lehen!

(Herri hizkeratik ateratako espresioak dira kakotx artean jarritakoak)

Betiko bideari jarraituz egin gura izan zion “beste errekadue” . Baina orduraino zabalik zegoen “hoja biko librue” hesituta aurkitu zuen. “Beheko anaijiek”, gure amaren berna arte guriko haragi estuekin egin zuen talka.   Eta “anaije juanitok”,  “Beheko burue” jasotzen duenean bere nahiak asetzen ez baditu… ez dio bakerik ematen gure aitari. Eta horrelakoetan haserretzen da Adan. 

Gura aita.—Hara Liliht! Ez nazazu bestera begira ipini gero!

Gure ama.—Bestera begira neu jarriko nauk! Eta hik begira ezak kanpa dorrera  Eta kontsolamendua behar baduk. Jo ezak kanpa.

Gure aita.—Nik etxoat sekula kanpairik jo.

Gure ama.—Ah ez? Ba joan hadi sakristaurengana eta esaiok, kanpa joleen gozamena deritzon tokea irakasteko.

Buelta erdi eman eta lo gelditu zen gure ama. Gure aitak ordea ez zuen gau guztian begirik batu ez  aldaketa barneratzerik lortu. Biharamunean eguzkiak kiku egin zuenerako Adan  jainkoari kexatu zitzaion.

Gure aita.— Aita!  Aita gurea zeruetan zarena … Laguntzat eskaini didazun andre horrekin ez dago zer egini!, Ez dago ulertzeko modurik! Ez dit kasurik egiten, bere gogoa egin behar du beti! Beste andre bat gura dut!

 Jaungoikoak orduan, gure aitaren saihetsetik sortu zuen EVA. (”Beno, egia esan, Evaren kontua idazten ari naizen honen asmakizuna da. Buhameak jaunak ez bai zuen holakorik esan, gainera diodana, entzutez diot eta omen edo ei batzuk aurreratzeagatik idazkian. Bera, ez kasu handirik egin). Gure amaren ostean sortutako gizonaren menpeko emakumea dela gure amaordea. Eta geroko haren semea. gurasoen  bekatuz lanaren zigorrari lotuta bizi den gizakumea. Gu ordea, Kittanook,  sortzez garbiak gara, beraz ez gaude lanaren zigorrari lotuta. Eta inoiz lan egitekotan geuk gura dugulako izaten da, une honetan egiten ari naizen bezala. Eta lanak saria merezi duenez, sar itzazue txanpon batzuk kapelan,  egindakoa ondo dagoela baderitzozue. Arima garbiok ere sabelean min sentitzen bai dugu gose garenean.

Baina zuetariko nork  daki, nondik datorkizuen bekatu hain grabea?  Guztiok?

 Bai?

Seguru?

Zein bertsio?

Lasai hurrengo osteran ahaleginduko naiz argitzen eta.

Heldu da udazkena, pikuak zimeltzen ari dira eta erleak libazioetan dabiltza. Gaur, goizeko garoagaz (ihintza) batera, arbolatik hara piku batzuk jatera joan naiz. Fruituen inguruan ehunaka erle zebiltzan hegan, nektar eztia xurgatzen.

Aspaldi honetan horrenbeste ikusi barik edo, Monsantoren erle mekanikoa etorri zait burura; kezkatuta hurbildu naiz. Ez, betiko geure erleak ziren etxera bueltatu direnak.  

Orain lasaiago nago, erleak bueltatu direlako, gutxitu zirenetik, zertan ofenditu ditudan asmatu ezinik bai nenbilen.  Eta munduaren  amaiera etxe albotik apur bat urrundu delakoan, lasaiago egingo dut gaur lo. Naiz eta agonia luzatzea ere ez den gomendagarriena 

EZTABILONDO

Lehengo egunean, inguruotatik ostera egiten ari nintzela, Eztabilondo aurretik pasatzea egokitu zitzaidan. Atartean, marmario egoskorrean murgildutako izaki andana aurkitu nuen, arazoari aurre egin nahian.

Etxalde osoa bilduta, abere, morroi, ugazaba, ugazabandrea, eta oinordekoetarainoko guztiak. Erosta batean zeuden, egoera hartara zelan heldu diren asma ezinik.

Aipatutako etxaldea non dagoen ez dakienarentzat, argitu dezadan: baserri-etxe hau, Ondodabil etxaldearen alboan dago. Ez dira etxekonekoak, uzokoak baino; hala moduz konpontzen direnak

Ondodabiltarrak, zoriontsu bizi direla dirudi, aurton ere, hiru bat milioi jaso dituzte laguntzetan. Gainera, label, etiketa edo zigiluak ospe handiko etxalde bihurtu du.

(DJ/JD) 700 hektarea eta mahatsaren orpotik datozen 4.530.000 bonbila mama goxo ekoiztu dituzte aurten

Eztabilondon ordea, ez dabiltza ondo. Ugazaba bakarrik gelditu da, seme-alabek alde egin dutelako. Alaba nagusia eskolak ikasi, biologian doktoratu eta ikerketetan ari da, semeak ondodabiltarren finantza jagolea da, alaba txikia berriz, artista buhame dabil eta emazteak aurton, herriko jaietan, txurreroarekin alde egin dio.

Hala eta guztiz ere, gogoan dute aitaren etxea, maite dute arbasoen memoria eta inguruaren edertasuna. Batez ere egunerokotasunaren errutina estresagarritik sendatzeko, ingurumenak eskaintzen dion malenkonia bukolikoaren deskantsua behar dutenean.

Peru berriz, lanari aurpegirik eman ezinik dabil. Marik alde egin zuenean, denbora luzez ibili zen buru makur. Baina, ondo pentsatuz gero, alde egin zuenerak, gau amultsuak aspaldi ziren oheburuko oholetan atzaparkadaz markatutako arrasto. Eta Peru, gaur egun, afektibitate alorrean gaztaroan baino askotaz sentibera eta Mariren onbeharraz dabilen arren, ez dirudi emaztearen bihotzak bide berdina egin duenik. Lastan bat, musu bat edo elkar besarkatuta pelikula erromantiko txotxolo batekin negar-malkotan hustea nahiko duen arren; azken hamarkadan elkarri jaurtitako laidoak baino ez ditu gogoratzen. Beraz, denboran urruntzeak dakarren ikuspegitik, kontsolamendua beste leku baten bilatzea hobe. Txurreruaren hankartean, zein, nerabezaroko lehen muxu itzurtiaren amodio platonikoaren besoetan.

Baina, erromantizismo bukoliko guztien gainetik, lan egin beharra dago, etxaldeak iraungo badu behintzat.

Bakarrik nola ordea?

Entzuna zuen Fameridxenen kontua, gizakiari lanak egiten laguntzen dioten praka gorridun izaki niniñoen istorioak. Herritarren esanetan launaka elkartu behar omen dira, ondo zarratutako orratz-toki edo igitaiaren girten barruan. Izakiok, ordea ez dira berez ontziratzen, eskuratu gura dituenak, toki egun eta ordu jakin batean burutu behar du lana. Udaburuko gauerdian, eguna zahartzen eta gau berritzen hasten den lipar horretan eskuratu beharko ditu, hurbilen duen iratze magikorik sarrienean. – Bila ibili eta aurkitzen ez badituzu ordea, gizotso bihurtuko da. Arriskurik gura ez badu ordea, erosteko aukera du.

Orain ulertzen zuen ondodabiltarren gose asegaitzaren misterioa. Antsietatearen hersturaz jan, lehiakor ekoiztu eta gorde galduan ibil behar hori.

Egokitu beharra zegok beraz. — pentsatu zuen Peruk. — Bestela gureak egin du.

Atzerritik morrontza lanerako ekarritakoen batzuk eskuratzeko proposatu ziotenean, ez zuen gura izan, barruak ez zion inoren beharraz baliatzen uzten, ezin izan zuen hurkoaren duintasunaren pentsura bere ongizatea eraiki, ezta etxekoak uriko xarmaren hutsalaz konbentzitu. Agatik ari zen kanbioan pentsatzen, Fameridxenak erosteko erabakia hartu zuen.

Ondodabiltarren ahokada harroei esker zekien, iparralderantz joanda Fameridjenak erosteko lekuak daudela, non aztururuak biltzen diren guztion etorkizuna asma eta komeni zaigunaren arabera planifikatzeko. Bi ziren burgoak eta bat brusa. Burgoak ordea, bata luxea eta bestea extra.

Gure Peruk azturuen berbaroak laket ez zituen arren, garbi zeukan haien esanetara makurtu ezik ez zegoela laguntzarik. Beraz, patuaren jagoleak batzen ziren egun bat hautatu zuen bertaratzeko. Goizean goiz heldu zen Agora sakratura. Azturu gehienak elkartzen ziren tenorean. Berbetan aurkitu zituen, inork ezer gutxi aditzen zuen arren. Ulertu ere ozta-ozta bakoitzak bere erdaran mintzatzen bai zen. Ezinezkoa zirudien handik ezer garbirik ateratzerik. Peru ezagun egiten zitzaion soinu-jolearengana hurbildu zen aholku eske, honek, nagusirengana eraman zuen eta laster beste azturu emazteki bi batu ziren eleketara. Lauren artean, laguntza merezi izateko bete beharrak adierazi zizkioten.—Peru zuk uste duzu… zure etxaldean Famaridxen prakagorri hauek behar duten beste lan daukazula?.—Galdetu zion soinujolearen doinu ironikoz . — Kontutan hartu, behin askatuz gero ezin dutela geldi egon, etenik gabe aritu behar dutela lanean, bestela aspertu egiten dira eta aspertzen direnean lehen egindako guztia apurtzen hasten dira eta ez dira gelditzen dena desegin arte.

Gurean, gura adina lan dago, sekula santan bukatzen ez dena. — Erantzun zuen Peruk.

.— Ongi da. Beste kontu bat. — arraitu zuen nagusik. — Inoiz, euren laguntzarik behar ez duzula erabakitzen baduzu berriro ontziratzeko modua aurkitu beharko duzu. Eta aurretiaz diotsut ez direla oso esanginak. Saltzea erabakiko bazenu ordea, jakin beti eta salbuespenik gabe erositako presio erdian saldu behar direla. Ondo ulertu duzu guztia?

.—Bai jauna! Ondo baino hobeto.

Horrela ba, lau laguntzailedun orraztokia hartu eta bueltatu zen Eztabilondora.

Orraztokiari tapotza kendu zionerako atera ziren lau Fameridxenak, praka gorridun lau izaki urduri eta ipurterre lan eske. Gure Peruk ez zuen bururik asko nekatu lehenengo bete beharra agintzeko. Etxaldea konpondu behar zen, aro modernoetara egokitu. Berehala hasi ziren lanean, ziztu bizian lortu zituzten baimenak eta maileguak, Ezatabilondoko azpiegitura azturuen esanetara birmoldatzeko.

Lana bukatu ondoren galtzagorridun ipurterreak lan eske hasi ziren berriro. Peruk soro eta belardiak luberritzeko eskatu zien eta lurrak landatzeko. Fasmeridxenak, landaketa hidropon ikoz eta arto transgenikoz josi zituzten lurrak, Europatik etorritako laguntzeri esker. Lurrekin bukatu zutenean, basoak landatzen bidali zituen eta eukaliptoz bete zizkioten basoak. Hazienda ugaritu eta pentsuz hasi zizkioten 100 erraldeko ganaduak. Eta horrela sorpeko kate soro batean ari zen, Laster bukatu zitzaizkion beharrerako afanak, Ondodabiltarrek pare aberastu zenean. Baina, Fameridxenek ezin dute geldi egon, euren burua lanik gabe aurkitzen badute egindako guztiak desegiten hasten bai dira. Maileguak kobratu zizkioten, merkatuak elikagai transgenikoz saturatu zituzten, behiak zoratu, eta oiloak sukarrak hartu zituen.

Huraxe deskalabrua! Agudo zer edo zer bururatu ezean akabo betirako. Zer egin ordea prakagorrien aditasuna beste kontu batean jartzeko. Prakagorriok orraztokira bueltatu behar ziren, bestela, zer edo zer egiten jarri behar zituen hazienda lehengoratu bitartean entreteni zitezen. Baina alferrik, ez zen konpromisoak kitatzeko modurik eta Famerijenek hantxe jarraitzen zuten kirtenkeriarik handienak egiten, eta zorrak metatzen. Hondamendiak dagoeneko Ondodabilen ere eragiten zuen. orraztokian 200 urte egin ondoren ez zuten hara bueltatzeko asmorik, are gutxiago, zirikatzeko aukerak galdu.

Halako batean hara zer bururatu zitzaion Peruri, Fameridxen bakoitzari pikatxoi eta para bana eman eta azpiegiturak eraikitzen jartzea. Prakagorriak esana betetzen hasi ziren. Agindutako moduan, bideak, errepideak, trenbideak; abiada handikoak zein besteak, portuak, aireportuak, etxeak gura haina neurrigabe eraikitzen hasi ziren, Peruk agindu ahala. Lanak buka ezina zirudien, prakagorriak olgatuz izango zituen sekula sekulatan eta bera, berez aberasten. Baserriari ere izena aldatu zion, aurrerantzean Itzeldabil deitzea erabaki zuen.

Baian mende-laurdenaren buruan, eskariak eskasten hasi eta lanak sobran zegoen , irabaziak ordea ez ziren ohikoak. Piten erostei, ez Merik ez Angelak ez Esperantzak ez zioten kasu handirik egin. Gainera Fameridxenak ere ezin zituen lanik gabe itxi, bazekielako, Galtzagorriak aspertzen direnean iskanbiletan hasten direla. Telebista ikusteaz ere aspertuta zeuden, interneten nabigatzen aborreziduta, Futbolean ere az zegoen garai bateko emoziorik, Barçak beti irabazten bai du. Eta krisi numena bere praka arre kolorgetuekin agertu zenean aztoratuta ziren guztiak.

Estutasunean izaten ditu Peruk ideiarik hoberenak eta hara zer bururatu zitzaion egoera lehengoratzeko. Galtzagorri, Prakagorri edo Fameridxen bakoitzari galbahe bat eman eta baserriko baratza ureztatzeko agindu zien. Horretan hasi ziren gorde galduan, errekara joan etorri eternalean. Baina Peruren baratzera heltzean, galbahea beti hutsik . Horrela, joan etorri zoroan aritu izan ziren luzaro ariketaren amarruaz konturatu ziren arte; orraztokitik kanpo ziren artean alferreko lanean aritu beharko zutela ordea, prakagorrien izaera eta patuak dion moduan. Peruren orratz-tokia ordea, zabalik zirauen, izaki bihurrien iritzi aldaketaren zain. Azkenean, etxaldeko zorrak kitatu eta aurreko egoerara bueltatu zuten dena, orduan orratz tokiratu ziren. Ordutik hona hantxe dauzka salgai Peruk.

Zuetariko inor gura baditu, zentimo erdian saltzeko ditu.

Doro Zobaran

 <섌Ŭ></섌Ŭ>  <섌Ŭ></섌Ŭ>

Kontu erratua

Eskean dabil mundua,

eskeko egunotan.

Eskatu eta eskatu,

emateko prest ez dagoenean.

Brankillos sarri izaten zen gure atarian eskean. Behin, horrenbesterako konfiantza bagenuela eta zera galdetu nion.

Nik. — Hi zergatik habil eskean, zerena batzen duk? — Patxada handiz, begietara begiratu eta hauxe erantzun zidan.

Bran.— Kontu erratuarentzat batzen dut mutiko!

Nik.— Kontu erratuarentzat?

Bran.— Bai kontu erratuarentzat. — errepikatu zuen. Jarri nuen aurpegieraz konturatuta, bere azalpenarekin jarraitu zuen. — Garai batean eroso bizi nintzen. Hazienda oparoa nuen eta ez zitzaidan ezer falta. Eta ongizate horretan bizi denak buruari eragiteko ahalmena astia eta patxada izaten duenez, egun batean mundu honetan gelditzen zitzaidan denbora kalkulatzea otu zitzaidan. Kontuak atera nituen eta neukan hazienda guztiak, egunez egun banatu nuen, epe bakoitzari honenbestekoa egokituz. Egia esan luzaroan bizi izan naiz ondasunei aditu gabe, harik eta ahitu ziren arte. Hazienda bukatu zen baina nire bizitza ez. Ordutik ari naiz erratutakoarentzat eskean. Eta zintzoa izan gura badut, orain arte ondo konpondu izan naiz. Azken aldi honetan ordea, konturatzen hasita nago eskekook ez garela kale bazterretako zarpailak soilik, mundua osoa dabilela eskean, ekonomialari, politiko, kazetari, gizarte osoa ari dela KONTU ERRATUARENTZAT BATZEN. Egunotan, estimu handiagoa diot neure buruari.

Herri jakituriatik jaso eta egokitutakoa

Doro Zobaran

Huntz orri kolorez jantzitako Dama

Ontsu hilda Gregoridxo, etxekoneko mutilzaharra. Xelebre hutsa, edo orain esaten dan legez “friki”parrandero, kontulari, jan edanerako lagun aparta eta  ondrabatzailea fina  inon bada. Kipulak baino azal gehiago eukazan eta ez zan erraza haren barrena ezagutzea. Nork esango ete eustan,  kipula-azalen lurrun narritagarrien artean gordetako istorio sinesgaitzak, gatibatuko ninduenik.  

Beran kontu xelebre guztien artean harrigarriena, kalendarioan lau urterik behin baino existitzen  ez den egunean, gari zorroa hartu eta  uriko merkatura egiten eban  bidaia zan. Zaldia txalmatu, bi gari zorro otzaratan zamatu eta joaten zan. 

Ze burutaziok eroaten ete eban, etxekoneko mutilzaharra Uri handira taxu haregaz XXI. Mendean? Luzaroan ibili nintzen esamesetan murgilduta aharik eta Kandido; neure osaba oker ezkonduaren ahotik; istorioa ezagutu neban arte. Gregoridxon antzean; parrandero, kontakatilu hutsa da gure osaba, aitxik ixengo zoazen hain lagun. Hara bi biko! Edo esaera zaharrak dioen moduan Ah ze parea! Karakola eta barea! Osaba  Kandidok berak diñoez, ameriketan ezkondu ei zan, Nik neuk ez dautsat neska lagunik ezagutu, alogereko harreman amultsuetatik aparte.  

Gure osaba ez da sekula mutu egotekoa izan, arosnabar zale hutsa, auzoko kontu piperren zalea. Hara zer kontatuko eta! Gregoridxoren, atabut  aurrean tanatorioko giro malenkoniatsuari eutsi ezinak sakatuta edo. .

Osabarentzat  zoria txarra zein ona, danak dira txolintzeko une aproposak, lagunaren zerraldoaren aurrean  barritz obligaziñoa, tanatorioko gorpurik zoriontsuena izango zala lagunari berbea emonda eukan eta. Halantxe egon behar beraz,  konta ebana kontatzeko . Ez zan ostera bakarra taxu haretan zegoena,  bestiok be parean egon behar kontatutakoa, aho zabalik ez eze, oso osoan sinesteko prest agertu ginelako.

Osabak beran abots lakartuaz esan ebanentz: gazte lerdena eta eperdikara zan Gregoridxo. Halako egun egon ezin baten, beran arrotik harantzago egoan mundua ezagutu gura ebala otu jakon. Udagodxen goiz baten, zaldiari manta, txalma eta arrio guztiak jarri, biderako jan edana zorroratu eta handik eta hemendik batutako diruekaz , abiatu zan uria ezagutzera.

 Urten,  urten eban. Baina, ez zan zuzen joan, urlia bisitatu, berendiarenean jan eta sandiarenean zurrut, Urira heldu zanerako janda eukazan, eroandako balioen  hiru laurenak.. Handik aurrerakoa ezagutu gura baeban,  ez zen poltsikokoaren pentsura izango, txakurrandi bat be ez eukan partikeran eta.  Etxera bueltatu gura  ez baeban zer edo zer egin beharko eban. Holantxe erabaki eban urian beharraren bila hastea. Egia esan edozertarako zan presta gure Gregoridxo, laster aspertzen zan arren. Horrela ba, labore edo zerealak saltzen ebazan biltegi batean aurkitu eban urian bertan beharra.

Udagoienaren azkenetan, feria handia egiten da urian gaur be. Almazenaren ugazabak, barritz, holako okasioetan, uriko plaza barrian salmenta postua jartzen eban eta urte haretan, Gregoridxori emon eutsan postuaren ardura, zekale, olo, arto, artoa, artaxiki,garagar, Erdi erdian ostera, Gaztelako larrainetan jotako garirik mardulenak jarri ebazan mundu guztiaren bistan.

Eroslearen zain egoala, huntz orri kolorez jantzitako dama gazte galant bat urreratu eta zera itaundu eutson.— Mutiko. Segan dira trabes jotako gariok?

Gregoridxok, neskatilaren begi berdeei bistarik kendu barik, zera erantzun eutson; trabes pentsatutako erantzuna. — Hamazortzian saldu gura dodaz! Baina, zuri hamabostian emongo dautsudaz. Eta… hamabostian gura ez badozuz…, laztantxu baten trukian.

Halako proposamen lizuna ez ezagun baten ahotan, edozein neskatila izutzeko edo sumintzeko modukoa izan leiken arren, zirrara kilikagarria bihurtu zan antza dontzeilaren belarrietan, erantzunari erreparatu ezkero.—Kontratu, hori, leku sekretu eta sasoi egokian esan bazeustan, gariak eta zeu ta neu be, ondo konponduko ginen.—Erantzun eutsan, ezpain guriak miazkatzen zituen bitartean.

Erantzunak ezustean harrapatu eban Gregoridxo, eta berbarik buelta orduko desagertu zan neskatoa. Hurrengo egunean be leku berean para zan neskatoaren zain, baina inor ez zan agertu. Hantxe emon ebazan hurrengo egunak, txakurre paradan egoten dan legez, huntz orriaren berdez jantzitako damaren zain, baina alperrik.

Urirainoko munduaz konformatu zen antza Gregoridxo; edo Dama begi berdea agertuko ez zela konbentzitu zanean munduak ez ebala merezi erabaki,  ze aste bete garrenean etxerako bidea hartu eban.

Bidaiaren berri zehatzik ez du sekula euki, Kandidok lagun gisa zer edo zer gehiago ekien, baina harek be geuze gutxi. Osteko kontuaz ostera  bai, ondo antzean ezagutzen eban eta ezagutzen ez ebana asmatu egingo eban seguru.

.— Aratuste sasoia izango zan. Gari-soroan galburuak ondo erne ziran jakin guran, larrainera joan zan Gregoridxo.  Osin alboko txabolan lanabesak itxi eta osteratxoa egin eutson arloari, dana ondo egoala ziurtatzeko.

Arratsalde aldera, soloko galburu berdeei begira egoan artean, aurreko udagoienean  uriko kalean izandako berbaldia etor jakon burura, eta osinaren alboko harri losaren ganean  jarri eta buru belarri aritu zan haren gomutan. Jardunaren oroitzapenak luze iraun eban antza, aharik eta gaulendiak hartu arte. Ilundu ebala konturatu zanean,  Taxabolan bertan lo egitea erabaki eban. Ez zan lehenengo biderra, lekua une bakarti gogoetatsuetan bakarrik egoteko prestatu zala ikusten zan. Gazta zati ederbat eta esku bete intxaur txakolin botilagaz batera iruntzi eta gero, Mikelak gomendatutako bedarrakaz presta eban lotara joan aurreko edari beroa, txabolako atalasean jesarri zan, katilu beroa eskuetan ebala eta begirada mundu honetatik urrundu .  Gauerdirako oroitzapenak ahaire bihurtu jakozan buruan antza eta soinu eztarrian,. Ahopeka , isilean kantetan hasi zan.

………….(Gariak saltzen hagin artean kanta)

Halako baten! Ahots epel batek berba egin eutson.—Doinu malenkoniatsua darizu ahotik mutil!— Buruari jira eta nor edo nor sumatu  eban osineko basaikoaren orpoan jesarrita, adats gorrimin luzea urre gorrizko orraziaz orrazten. Ahotsaren epelak bihotza zoroen pare taupadaka jarri eutson eta huntz orri koloreko soinekoa basikoaren adarretik eskegita ikusterakoan ezagutu eban,. Neskatilaren soin biluziak barritz, nirnir eragin eutson begietan eta korapiloa sabelpean. Zeozer esan gura eta ezin. Nondik agertu ote zan dontzeila osinera?

.—Zer dala eta kantatzen dozu hain triste?.—galdetu eutsan neskatilak, huntz orri koloreko soinekoa basikoaren adarretik hartzen eban bitartean. Gregoridxok ezin eban sinestu.— Halako neskatoa ezin leike mundu honetakoa izan.— pentsatu eban, eta beldurrez, azalpenak eskatzen hasi jakon. Neskatoak mutilaren beldurrak uxatzeko zera esan eutson.— Nekazari gaztea. Ez dozu ikusten ez dautsudala minik emango, zatoz eta behinola batak besteari emandako berba beteko dogu, sasoia urreratzen dan biartean.

 Gau haretan hartu eben alkar. Gregoridxok, dardarka baina emeki emeki zeta finez egineiko soinekoa kendu eutson dontzeilari. Beran  ehunpetik barritz, haragi zuri leuna agertu zan gosagarri. Elkar laztandu eben emaro, Aho beteko titi borobilak eta kana laurdeneko gerria mutilaren eskuarterako. Eta belarri girgilak dontzeilaren hagin artearako. Ipurdi masailek atximurka gozoen artean dantzatzen eben bitartean. Miazka, musu, laztan eta fereken artean pasa jaken gaua, oilarrak kukurruku egin eban arte.

Aurrerantzean galburuen sasoia zaintzeko aitzakiagaz egunero itzultzen zen Gregoridxo Osineko txabolara, eta gauero lez, bertan aurkitzen eban Dana begi berde gazte xarmanta.

Gau batean, txabolatik kanpo, soroko galburuei ahopeka kantuan topa eban Hilariok neskatoa .—Zein ahots goxoa duzun.—esan eutsan mutilak— xuxurlatzen ari zaren doinu hori kantatuko bazeust nire bidxotzaren taupadek zure kantuarekin bat egingo leukie eta aldi berean dantzatu. Hain xarmangarria zara…!

.—Ez dut zuretzat kantatu gura.—Erantzun eutsan neskatilak.—Orain ez behintzat ez da sasoia eta

.—Zergatik?.—Galdetu eban harrituta mutilak.—Ez nauzu maite ala?

.—Horrexegatik. Orain maitatzeko sasoia dalako. Eraiteko garaian ezin da igalirik batu. Eta ez nazazu tentatu. Maitatu gaitezen berriro.— Eta gau hartan ere aurrekoen grina berarekin egin zuten…

Baina mutilak, behin eta berriz erregutzen eutsan. Hain temati jarri zan ze, askenean neskatilak, sasoia baino arinau kanta arazazotzen baeutsan ondorioak jasateko prest egon behar ebala esan eutsan. Atzera eingo ebalakoan. Baina kia, mutilak ekin eta ekin.

Kantua izaki bizia erne ostean, mundura agertu eta hasten zan bitartean kanta ezkero bakarrik zala mesedegarri gaineratu eutsan. Baina alperrik. Berak be kanta eutsala eskatu eutsanean, eta ez zala ezer jazo, Beraz, bidezkoa zela berak be bardin egitea.

Hain inguratuta sentitu eban bere burua dontzeilak ze; Kalterako izango zela jakin arren, eta kaltearen tamaina neurtzeko gai sentitzen ez zen arren, kantatzean deliberatu eban. Baina kantuan hasi orduko, ohetik jagi, atea zabaldu eta txabolaz kanpo begiratu eban. Gero etxe barruari ekin eutsan.

.—Zergatik zaude hain urduri?.—galdetu eutsan mutilak irribarretsu

.— Inor ez dagoela ziurtatu behar dot.— Eta etxolako bazter guztiak arakatzen jarraitu eban.

.—Noren beldur zara?.— Itaundu eban barriro mutilak.

.— “Munduratzen den numen oro da gizakien beldur”.— esan eutsan inok ez entzuteko moduan eta ohe aldera hurbildu zan.

.—Eta zergatik ez zara nire beldur?.— ahapeka Gregoridxok.

.—Zeuk munduratu nauzulako eta sortzen lagundu dauztasulako ez naz zure beldur. Baina erne bakoari kantatze honek arduratzen nau, zer jazo leiken ez dakidalako.— Eta kantua xuxurlatzen hasi zan. Emeki, leun, urruneko uren zurrumurruaren antzera.

Harrapariak ezin dauz entzun,

gatibu honen gau kantak.

Maitearengandik bana ez nadin,

gaulendiaren inontzak.

Maitasun mina agertze bada,

sasoian datorrenean.

Landara legez loratuko da,

aro onak dinonean.

Sasoitik kanpo ernetzen bada,

eutsiezinaren  gurari.

Ernal orduan oldartuz gero.

Zoria zein den, nork daki?

Kantua bukatutakoan zera esan eutsan.—Alde egin behar dot. Galburuak horitzen doaz eta gari jotak izango dira laster. Ezin dut hemen jarraitu.

.— Gari jotak? Leukutan dagozak gari jotak! Ez dun arazoa.— erantzun eutson mutilak.— Berdin jarraitu leikegu gaur be oilarrak kukurruku egin arte elkar gozatzen. Zeuk gura baduzu!

.— Nik neuk gura dot, baina, zu zeuk ez antza.—jaurti eban neskak piper.

.—Zelan pentsa leikezu hori. Maite zaitut eta nigaz gelditzea gura dot!.—mutilak minduta.

.—Eztau antzik! zeure ekin horrek, sasoia orduko kanta arazo daust. Horrek, ertaroa denborak baino lehen etorriko dala aurten esan gura dau, daborduko hasi dirala igaliak heltzen eta ernaldiak burutzen. Beraz, joan beharra daukat gari arloa horitu baino lehen.— Eta atetik urten eban.

Mutilak atzetik jarraitu eutsan baina, hain ilun egoan kanpoan, bistatik galdu ebala. Begiak ilunetara ohitu jakozanean, beran ustez neskatoak jarraitutako  bideari ekin eutsan. Baina ezer bere ez. Bat batean, irrintzi bat entzun zan, irrintziak mutila suspentsuan harrapatu eta ezin izan eban jakin nondik zetorren. Isilik gelditu zan, adi-adi une batez. Halako batean bigarren irrintzi bat entzun zan eta mutilari solo barrenetik etorrela iruditu jakon. Harantz abiatu zan. Bidean zihoala, hirugarren irrintzia entzun eban bere buru gainean, oxina eta gari soroaren artean egoen gaztaina belumenduaren adarren artetik zetorren. Gregoridxok sustoz gora begiratu eban eta dirdir egiten eban gaztaina lokotxa ikusi eban abarren artean eskegita. Salto batez adarrari heldu eta eskuratzen ahalegindu zan.  Une haretan ahots girringatsu batek egin eban berba.—Ez da sasoia!.—esan eban. Baina mutilak kasurik egin barik egoan lekura esku bota eta hartu eban. Ahotsak berean jarraitzen eban.— Ez da sasoia!.—esaten. Baina Hilariok kasurik bez, etxera eroan eban. Lokotza bide guztian bedina esaten zihoan.—Ez da sasoia! Ez da sasoia! Ez da sasoia!.—Besteak barritz jaramonik bez. Heldu zan txabolara eta gaztaina lokotxaren antzeko oskola mahai gainean jarri eta kontuz kontuz, arantzakaz minik ez hartzeko moduan zabaldu eban erdi erditik. Orduan barrutik Huntz orriaren berde koloreko mariorratzak urten eban hegaz eta airean ziztu bizian jira bira batzuk egin da gero, tximiniako errautsak  gainean bere buztan luzeagaz hauxe idatzi eban SASOIAN SASOIKOA eta alde egin eban.

Urte haretan, uda trabez etorri zan eta ez zan gari uzta onik egon. Etxe abereek be ez eben ondo erditu, Udagoijenean, ez ziren orriak sasoian jausi. Neguari hotza falta izan jakon eta arbolak ez eben lo nahikorik egin sagarrak arbolan usteldu eta ardoa mikaztu zan.

Hilario urira bueltatu zan neskatoa aurkitzeko esperantzan, misterioa agitu ziezaion. Baina inondik be ez zan agertu. Desatrearen arrazoia itaundu gura eutson baina ezan agertu. Ondiño lau urterik behin baino existitzen ez den egunean joaten da urira beran gariokaz. Garijota sasoia heltzen danean barritz, oxineko txabolan emoten dauz gabak gomutan, gomutan, zurrutean eta kantu malenkoniatsuetan.

                                                   Gariak saltzen

Gariak saltzen nengoanian

Uriko plaza barrian

Dama eder bat etorri jatan

Gariak zegan zirian

Bestientzako hamazortzian

Zuretzat hamabostian

Hamabostian gura ez badozuzu

Laztantxu baten trukian.

Kontratu hori esan bazeuztan

Leku sekretu batian

Gariak eta zeu ta neu bere

Ondo konponduko ginan.

Neure maitia potitxa zara

Garria dozu liraina

Ulea bere modako fina

Ai zu neuretzat bazina.

Doro Zobaran

izArt

Natura eta artea

artéa, ártea eta Artea

Izadian artéa.

Gizarteak ártea

Gizakiak  Artea.