Biharamuna

Alargunaren hobena

Bezperan sentitu neban azken beroa,
ezpain pareak laztandu ninduten akabuko musua.

Biharamunak erakutsi eustan
atzokoak ekarren atze latza,
zoldutako erraiek baino jaurti e(z) leikien
arrazoi bako lerdearen hatsa.

Goiko zerua eta beheko lurra
ondasun aurrerantzean.
Eta hobena barritz soinean.
Zanik, edo izan leikenik
suma ez neikien bekatuaren zama.
Doilor jendailarekin batzearren
merezi nebana.


Goian zerua eta behean lurra.
Zurtz eginda nau begire.
“Senarraren kalteak” ei daukadaz ordaintzeko
Zerutarren bati egindakoa kitatzeko.

Gizaseme ankerren oinpea,
gogorra da Giza-alabarentzako.
(Emakumearentzako, esan gura dot
giza horretakorik ez dot gustuko eta)
Eztarria urratu beharrean
dekot aldarrikatzeko
Zeru eta lurraren artean,
ez ote da inor behar dabenari laguntzeko?


Andreok andreoi begiratzen dautsegu
bakarrik gagozan edo ez jakiteko.
Baina emeak ugariagoak izan arren, ar zintzoren bat behar, arkeriaren sastrakan bidea aurkitzeko,
saminak leundu,
eta zeru lurraren artean kateatuok kontsolatzeko.


Baina ez estutu!
Aurkitu genituela diotsuet.
Egoera agor hartan
Giza txarreko sastrakatik
Gizontasunaren krabelinari zerion lurrinak
kontsolatu gintuen.

Kontsolatu berba entzunda,
batek baino gehiagok jar(ri) leike aurpegia beltz.
Beste askok barritz, irribarre maltzurra prest.
Basaz betetako buruei darien jiteak
dakar kontsolatu beharra, zinez.

Baina, kontsolatzea beti izan da ona
bozkarioa nondik datorren dakienarentzat.


Kontsolatzea etor(ri) leike laztanetatik.
Kontsolatzea etor leike musuaren ondotik.
Kontsolatze etor leike berba gozoetatik.
Kontsolatzea etor leike ar edo emearen eskutik
Kontsolatzea dator laguntasunaren bidetik
Kontsolatzeak esan gura du e(z) zagozala bakarrik

Eta ez ginak bakarrik.
Gabezian bai, urdaila ase ezinik.
Baina, ez genuen jasan goseterik.
Lurrak beti ematen du txarto tratatu ezik.


Lagunak laguntzeko eta lurra jateko,
anker doilorren gainetik bizi beharra dago.
Lanari heldu geuntson elkarregaz
Bata bestea elikatuz lurraren fruituekaz
Bata bestea jantziz han hemengo oihal fin zein zarpailekaz
Bata bestea sendatuz antzinako ekanduen jakituriagaz

Gaur kantuan gatozkizue.
Orbainak sendatu eta gorrotoa baretu jakula esaten.
Baina oroitzapenak iraun behar dabela gogoratzen.
Belaunaldi batetik bestera doazen oroitzapenen ardura zuen dela ahaztu ez deixuen

Horrelaxe idazten dalako beti galtzaileen historia,
Jasandako saminaren harrotasunetik dator
hurrengo belaunaldiaren egia.

Agur dinotsuet gaurkoz.
Ez bai naiz etorri berriro galtzeko.
Aurrerantzean be, nonor izango da galtzailearen historia kontatzeko.

Doro Zobaran
Busturia 2010-08-01

“Munduan beste asko lez…”Eguzkjje eta Igetargijje errijjetan ebizen sasoian gizondu ei zan tximinoa. Gizondu eta Emakumetu, esan gura dot. Eta batak gura ebalako eta besteak izten eutsalako laster ugaldu eta zabaldu ziren.

Mundua zirimolatsu ei zebilen lurrunduneiko laino artean galduta.Giza seme, alabek barritz, ez eijjeben Eguzkirik ez Igetargirik ezagutzen. iluntasuna ei zan nagusi munduan.

Ilunetan dabilenari agertzen ei jakoz ilunpetako izaki beldurgarriak. Inpernuko barrabanaren dongakerijjak.

Ilunpetako beldurretatik askatu guran hasi ei zan Gizakumea laguntza eske. AMA LURRARI ERREGUKA

Amalur, Lur-ama.
Ken ieztana beldurra!
Lur-ama, ama lurra.
Ez dot izurik gura!

Amalur, Lur-ama.
Baltzegiak dozana gauak.
Lur-ama, ama lurra.
Uxa egizana mamuak!

Ama- lurrak orduan, izaki negartiaren erosta kantsagarriak isiltzearren edo, igetargia sortu ei ejeban. Eta halantxe kontsolatu ei zirian eme zein ar, mamarroak aldendu zirelako.

Baina, gauekoak laster egokitxu ziren ilunpe barrira eta lehengoari ekin eutsien. Gizakumea beldurtzen hasi zan atzera be. Ikararen menpe, Amari, ama-lurrari erreguka hasi jakon ostabe.

Arren ama, Lur-ama.
Eskain ieztana laguntza!
Otoika nator ama
Uxa ilun nabarreko hotsa!
Igetargitan jagok hotza!

Amak ez eutson kasu handirik egin.
Baina hain da pupu zalea Gizakumea !
Hain gogaikarria, ai eneka hasten danian…



Mainekaz aspertuta, ez entzutearren edo, argi distiratsuago bat zabaldu eban amak ortzian. Eta Eguzki deitu eutsan, Eguk eguna ekarri eban. Eta bi zatitan banatu zan denbora.

Egunekoen Tenorea
eta
Gauekoen Tertzioa.

Poztu ziren bai, poztu betikoak, mamu guztiak aldendu zirelakoan. Baina, egun argitan adoretsu agertu arren, gauetan kikiltzen ziran gizajoak. Ilazkiren argitan, deabru guztiak hasten jakezan inguruan dantzan. Izututa barriro be, laguntza eske hasi ziren,

Aitzakiak aitzaki,
gizakia kexati.
Marapiloa askatzeko
inor behar beti.
Igetargiaren beldur,
argitan be ilun.
Eguzkitan itzala,
ezin gorde inun


Eguzki-lorea

Ama lurrak orduan azken opari bat egitea erabaki eban, kume mainontziak bakea utz zezan. Basoko larrean eguzkiaren antzeko lora berri bat sorrarazo eban, EGUZKI-LOREA deitxu eutsan. Gero seme izutiei emon eta etxean, sarrerako atean eskegitzeko agindu eutsien. Asko poztu ziren eta agindutako moduan egin eben.

Zoriontsu, beldur barik bizi ei dira ordutik hona. Mamuak, agertu arren ezin dabelako etxean sartu, kanpoan gelditzen ei dira ekilorearen edertasunari begira, Ekiaren lehen printzekaz batera oilarrak kukurruku egin arte.

Beldurraren beldur
Norberaren espantu
Izuz bizi nazela
ezin dot ukatu.
Mamu bat joan da eta,
Beste bat beharko joat asmatu

Beldurra joan zen: gizaldiak joa gizaldiak etorri,tximino kunea seme edo alabatu eta Gizakumea Gizalaba edo semetu egin jakuz. Jakitunago egin ahala, lehengo mamu zaharren beldurrak joan . Barre egiten dautsegu. Sorgin, Mamu, Iratxo, Herensuge edo Txerrenen kontu zaharrei, ez jakinen kontuak direlako.

Eta jakituria horreri ezker gaur egungo seme alabok daborduko ez gara mamuen beldur eta ez dogu ama lurraren babesik behar.

Gaur egun gizarte arriskuez geure burua babesteko antolatuta gagoz.

Zeure inguruan esaterako: kale ilunen bat edo argi bako bideren bat badago. Ez dautsazu ama lurrari argitzerik eskatuko ezta?

Alkate jauna
Jaun txit gorena
Kalea ilunegi da,
Salba nazazu arriskuetatik
Argitu idazu gaba.

Gaba egun bihurtu.
Zerua argitu
Ilargia gizaseme alaben begietatik ezabatu,
Zerua isiotu.
“ Baina ez gara ezeren beldur ”

GOMUTAN ZAUZKAT

Euskaldunok bagara, oroimenetik eratorritako ohiturei belaunaldiz belaunaldi iraunarazi diegulako gara!

Zentzumenetik Jaso
Buruan gorde
Ahotik eman
Errotarrian eho
buelta bakoitzean.

Gogoan gordetakoa.
"hala beharrez"
Ahora ekarri
eta belarriari emanez.

Belarri, begi, beso sudur, aho zabalik.
Hartzaile bost zentzumenetatik.

Hurkoaren jitea.
Neure aldartea.
Inguruak eragindako sentipenen kate luzea,
Oroimenen ganbaran gordetako alea.
Behin eta berriz erein eta eragin behar izan dugun landarea.

Geure historia buruan gorde behar izan dugun herria garelako.
Iragana ezagutzeko hizkuntzari erreparatu behar dion herria garelako, Nola edo ala irautean erabaki dugulako.

Berben barnean baitago gomuta,
Gomutan istorioa eta historiak.
Amets, fantasia, eta ilusio guztiak.
Gogoeten altzoan erne behar du
iraun gura duen izakiak.

ARGITAN ILUN

Amalur, lur-ama.
Ken iezadan beldurra!
Lur-ama, ama lurra.
Ez dut izurik gura!

Amalur, Lur-ama.
Beltzegia duk gaua.
Lur-ama, ama lurra.
Uxa ezan mamua!

Arren ama, Lur-ama.
Eskain iezadan laguntza!
Otoika natorkin ama
Uxa ilunpetako hotsa!
Ilunetan zegok hotza!

Aitzakiak aitzaki,
gizakia kexati.
Korapiloa askatzeko
inor behar beti.
Ilargiaren beldur,
argitan ere ilun.
Eguzkitan itzala,
ezin gorde inun

Beldurraren beldur
Norberaren espantu
Izuz bizi haizela
ezin duk ukatu.
Mamu bat joan zaik eta,
Beste bat beharko duk asmatu

Doro